Montesori program

Stanislav Ćano Koprivica je rođen 1929. godine u Koprivicama, kod Nikšića.

O Montesori programu

Prepoznavajući značaj predškolskog vaspitanja i obrazovanja, Fondacija „Ćano Koprivica“ pokrenula je aktivnost kreiranja Montesori programa za djecu predškolskog uzrasta u okviru Pilot projekta Montesori školice „Zvono“. Program je prihvaćen od strane Zavoda za školstvo Crne Gore i od strane Nacionalnog savjeta za opšte obrazovanje Republike Crne Gore.

Posebna dimenzija predškolskog vaspitanja je u tome što je ono bitna determinanta čovjekove ličnosti. Poznato je da učenici koji u školi startuju sa boljim predznanjem ovu prednost po pravilu održavaju tokom čitavog kasnijeg školovanja. Danas već možemo prepoznati nacije i zemlje koje su ostvarile značajnu startnu prednost u obrazovanju svojih građana tako što su dobro i efikasno organizovale predškolsko vaspitanje djece.

Pojam predškolskog vaspitanja treba shvatiti kao dio sveukupnih vaspitnih uticaja koji se ostvaruju od rođenja djeteta do polaska u školu. Vaspitanje je pojam koji u sebi sadrži i obrazovne uticaje. U odnosu na vaspitne uticaje, vaspitanje treba shvatiti prvenstveno kao intencionalan i organizovan proces.

Polazeći od stanovišta da je u Crnoj Gori 2010. godine usvojena Strategija predškolskog vaspitanja i obrazovanja (2010-2015) koja sistem predškolskog vaspitanja i obrazovanja vidi kao nivo obrazovanja sa kojim se djeca prvo susrijeću, a ujedno je od velikog značaja za sveukupan rast i razvoj, kao i formiranje ličnosti kod djece, stvaraju se uslovi za podsticanje programa, kao što je Montesori program, koji podrzava humanističku koncepciju predškolskog vaspitanja i obrazovanja, a koja je u skladu sa demokratskim načelima Crne Gore i odgovor na reformske procese obrazovanja u Evropi.

Neke od ključnih karakteristika ove koncepcije odnose se na: integralan pristup, otvorenost sistema i diversifikaciju programa (koja je rezultat različitih potreba i interesovanja djece i roditelja). Polazeći od novih tendencija, posebno diversifikacije programa i modela, u Nikšiću je započet proces uvođenja i razvijanja Montesori programa kroz Pilot projekat čiji je cilj da obezbijedi pristup kvalitetnom predškolskom obrazovanju djece.

O Mariji Montessori i Montessori pedagogiji

Maria Montessori
Prva Dječija kuća Marije Montesori počela je svoj rad 1907. godine, kao Casa dei Bambini, u Rimu. Za tri-četiri godine svog postojanja proširila se i u Zapadnu Evropu, i posle kratkog vremena pojavila se i u Sjedinjenim Državama. Poslije nekoliko decenija, Montesori vrtići prisutni su na svim kontinentima. U vremenima diktature, uvijek progonjena i šikanirana, a uvijek rado prihvaćena u zemljama gdje vlada humanističko shvatanje, demokratija, gdje se dijete nalazi u centru interesovanja, gdje se smatra da je mir dragocjenost, koju treba čuvati.

Montesori pedagogija etablirana je već sto godina u pedagoške sisteme Evrope i važna je sastavnica u formiranju načina i odnosa prema djetetu, kao i cjelokupnog vaspitanja i obrazovanja.

Danas je Montesori program svjetski priznata pedagoška koncepcija u obrazovanju, koja od 80-tih godina doživljava svoju ponovnu renesansu. Zasniva se na filozofiji razvoja djeteta prema kojoj dijete stiče operativna znanja u područjima života u kojima će učestvovati kao odrasla osoba. Montesori pedagogija predstavlja cjelovit i orginalan vaspitno-obrazovni sistem, koji naglašava značaj samoaktivnosti djeteta i individualni tempo razvoja, i ima jedinstven pristup u tehnici učenja. Naglasak nije na podučavanju djeteta, nego se osigurava podsticajna sredina koja povećava dječiju prirodnu radoznalost i omogućava da kroz igru djeca spontano uče otkrivanjem.

Pedagogija M. Montesori temelji se na naučnom posmatranju spontanog učenja djece, na podsticanju vlastitog djelovanja djeteta i njegove samostalnosti i na poštovanju djetetove ličnosti.

Montesori pedagogijom izučavaju se sledeća Montesori osnovna načela, jedinstvena na svim kontinentima prema odrednicama AMI – Association Montessori Internationale, organizacije koju je utemeljila sama M. Montesori, sa sjedištem u Americi. Organizacija je utemeljena radi čuvanja, širenja i daljnjeg razvoja ideja i načela M. Montesori za cjelovit razvoj ljudskih bića.

Kroz AMI organizaciju osiguran je visok kvalitet podučavanja Montesori načela. U svijetu postoji i niz drugih ustanova, na međunarodnom i na lokalnim nivoima koje podučavaju Montesori pedagogiju. Mnoge od njih udružene su od 1991. godine zajedno sa AMI i MACTE – Montessori Accreditation Council for teacher Education – Savjet za odobravanje programa obrazovanja za Montesori vaspitače i učitelje. Montesori pedagogiju podučavaju AMI treneri, odnosno osobe koje ispunjavaju visoke MACTE kriterije za predavače.

AMI odobrava laku promjenljivost i otvorenost programa u odnosu na uslove pojedinih zemalja.

Danas je u svijetu moguće proučavati Montesori teoriju i razvijenu Montesori praksu za razdoblje od rođenja do 18. godine i osposobiti se za Montesori vaspitača ili učitelja.

Predškolska ustanova sa prilagođenim Montesori programom prati obavezni plan i program. Savremena tendencija predškolskog vaspitanja i obrazovanja teži globalnom vaspitavanju ličnosti djeteta, koje ima svoje kapacitete i granice, osobenu akumulaciju iskustva – što određuje njegov lični tempo razvoja.

Postojećom koncepcijom predškolskog vaspitanja i obrazovanja u Crnoj Gori i prilagođenim Montesori programom, predškolskom djetetu se omogućava da slijedi svoj lični razvoj, da razvija sposobnosti i uspostavlja interakcije sa sredinom, kao što se i određuje opšti cilj predškolskog vaspitanja, da se djetetu omogući da slijedi svoj lični razvoj, da obogati svoju sposobnost stupanja u odnose sa drugima i ulaženja u interakciju sa okruženjem, stvaranjem povoljne vaspitne sredine u kojoj će sticati iskustva po sopstvenom programu i prevoditi ih u saznanja. Ovakva koncepcija predškolskog vaspitanja i obrazovanja omogućava uslove za razvoj svih potencijala djece, njihovo odrastanje i zadovoljavanje potreba zasnovanih na principima Konvencije UN o pravima djeteta, a u skladu je sa opštim i specifičnim ciljevima i načelima Strategije predškolskog vaspitanja i obrazovanja u Crnoj Gori (2010-2015).

Marija Montesori (1870-1952) danas se ubraja među najznačajnije reformske pedagoge. Rođena je u Chiaravalleu i, kao prva žena u Italiji, završila je studije medicine. Radeći na jednoj psihijatrijskoj klinici susretala se sa djecom sa problemima u razvoju kaoja nijesu imala odgovarajući tretman. Kontakt sa ovom djecom ojačao je uvjerenje kod nje da su ona više pedagoški nego medicinski problem. Zaineresovavši se za ovaj problem, počinje proučavati radove Jeana Itarda i EdouardaSeguina. Jean-Marc-Gaspard Itadr je smatrao da se djeci sa smetnjama u razvoju može pomoći kontinuiranim, sistemskim posmatranjem i odgovarajućim vaspitnim postupcima. On je tvrdio da se svako osjetilo može razviti sistemskim vježbanjem. Edouard Seguina je bio Itardov student koji je pod snažnim uticajem svog učitelja razvio posebne postupke i vježbe za takvu djecu (npr.vježbe slaganja određenih geometrijskih figura u zadanom prostoru). Seguinov način rada oduševio je Mariju i podstakao je, da i sama na temelju ličnog iskustva i znanja, kreira nove didaktičke materijale.

Na njen profesionalni razvoj uticaj su izvršiči i radove Rusoa, Pestalocija i Frebela. Žan Žak Ruso smatrao je da ključ uspijeha leži u svakom djetetu individualno, a temelj procesa učenja je stimulacija svih djetetovih osjetila. Fridrih Frebel je 1837. godine otvorio svoj dječiji vrtić u kojem je koristio prve radne materijale i igračke za djecu. Cilj Frebelove didaktičke opreme bio je stimulacija dječije samokreativnosti i osvješćivanje procesa učenja koja se, prema njemu, odvija po određenim stepenima. Zajedničko svih pomenutim autorima jeste isticanje prirodnog potencijala djeteta i njegovih sposobnosti, a što se kasnije našlo i u temelju pedagoškog djelovanja Marije Montesori koja zastupa premisu da će se pravilnim vođenjem i usmjeravanjem datog potencijala djeteta, dijete razviti do svog prirodnog maksimuma.

Dvije godine Montesori je bila direktorka Instituta koji je osposobljavao učitelja za rad sa djecom koja imaju smetnje u razvoju, što je bio pokazatelj da sa polja medicine prelati na pedagoško područje rada. Njena osnovna teza iz područja pedagogije, koju je zastupala kao predavač za studente prirodno-naučnog područja, bila je da, prije svega, treba upoznati individualne osobine djeteta.

Godine 1907. Marija Montesori otvara prvu Dječiju kuću (Casa dei Bambina) u rimskoj siromašnoj četvrti San Lorenzo sa kojom postiže iznenađujuće pedagoške uspjehe. Svoju metodu razvila je pomoću empirijskog posmatranja djece, a svoje spoznaje iznosi na brojnim obrazovnim seminarima i predavanjima, u Italiji i svijetu.

Godine 1909. objavljuje svoju knjigu „Il Metodo“ koja je ubrzo prevedena na mnoge jezike, kod nas pod nazivom „Otkriće djeteta“. U njoj je sadržano ono što je potom nazvano: Montesori metod.

Razvoj Montessori metode

Marija Montesori je stvorila najpoznatiju pedagošku koncepciju reformističke pedagogije, koja je danas poznata širom svijeta. Od otvaranja prve „Dječije kuće“ ubrzo su se počele otvarati slične po Italiji, po Evopi, pa u Americi, i u Indiji.

Danas je najviše prisutna u Holandiji, Danskoj, u Americi, u Indiji, u Japanu, i u Kini. U državi Mađarskoj, odakle je Srbija preuzela koncept programa (Crna Gora je preuzela koncept programa od Srbije i prilagodila ga važećem zakonodavstvu i pravnoj regulativi), Montesori pedagogija je najviše prisutna od svih reformističkih i alternativnih pedagoških koncepcija. Prva „Dječija kuća„ u Rimu počela je svoj rad 1907. godine, a već 1908. godine, posle Konferencije u Milanu, mađarski predstavnici sa te Konferencije predstavili su pedagošku koncepciju Marije Montesori u Budimpešti.

Prvi Montesori-vrtić u Mađarskoj je počeo sa radom 1912. godine. U okviru ovog vrtića radilo je i nekoliko vaspitača iz Italije, koje je edukovala sama Marija Montesori. Ubrzo se počela širiti mreža Montesori vrtića u Mađarskoj, a od 1928. godine se otvara i prva Montesori-škola. Od 1930. godine, u Državnoj školi za vaspitače u Budimpešti, polaznici upoznaju i pripremaju se za uvođenje Montesori metode u svoj rad.Godine 1932. osniva se Montesori Društvo Mađarske. Montesori vrtići i škole u Mađarskoj prisutni su sve do II Svjetskog rata, kada zbog političke situacije mijenja se koncepcija institucionalnog obrazovanja i vaspitanja u Mađarskoj.

Krajem 1980-tih godina, reformističke i alternativne pedagoške koncepcije doživljavaju svoju ponovnu renesansu u svijetu, i u Mađarskoj, tako da istu sudbinu doživljava i pedagogija Marije Montesori. Leksičko znanje gubi vrijednost, potrebni su ljudi sposobni za prepoznavanje problema, samostalno rješavanje konkretnih problema, koji su problemski orijentisani u razmišljanju, koji su otvoreni za novine, spremni da prihvataju novine i sposobni da odgovaraju na novine. Prepoznajući ovu pojavu, polako se otvaraju vrata za neke programe, metode koje se mogu implementirati u postojeći sistem obrazovanja i vaspitavanja. Godine 1992. Montesori Društvo Mađarske ponovo počinje svoj rad, oslanjajući se na načela iz 1932. godine. Društvo ima za svoj cilj:

Razvoj i popularisanje ideje Marije Montesori u radu sa djecom predškolskog i školskog uzrasta;
Usavršavanje prosvetnih radnika za Montesori pedagoge-edukacije: Osnovni bazični kurs Montesori programa, 40 časova edukacije za vaspitače i učitelje, akreditovan od 1992. godine pri Ministarstvu prosvjete. Osnovni bazični kurs Montesori programa za vaspitače su prošli i vaspitači i stručni saradnici iz Srbije, a Fondacija „Ćano Koprivica“ obezbijedila je sredstva za istu edukaciju za dvije vaspitačice koje su potom dobile status Montesori vaspitaca. Od 2004. godine, u saradnji sa Naučnim Univerzitetom „Etveš Lorand“ u Budimpešti, organizuje se dvogodišnja specijalizacija za Montesori edukatore. Ovu edukaciju je prošla stručni saradnik-pedagog PU „Naša radost“ iz Subotice, koja koordinira rad vrtića u Subotici, sa Prilagođenim Montesori programom, i kod koje su edukaciju prošle i vapitačice koje je Fondacija „Ćano Koprivica“ finansirala i tom prilikom se sertifikovale za Montesori vaspitače/teachere;
Koordinacija i sinhronizacija postojećih Montesori vrtića, po evidenciji od 2009. godine, u Mađarskoj je registrovano 130 Montesori vrtića, jedna osnovna škola (pri državnoj školi!), i dvije Montesori gimnazije.
Godine 1997. Montesori Društvo Mađarske je dobilo najviše priznanje od Internacionalne Montesori Asocijacije, sa sjedištem u Holandiji, gdje AMI priznaje i verifikuje rad Montesori Društva Mađarske.

Republički Zavod za osnovno obrazovanje Mađarske 1997. Godine, akreditovao je Montesori program kao poseban predškolski program, koji se može primjeniti u okviru Okvirnog predškolskog plana i programa.

Na osnovu posebnog Montesori programa predškolskog vaspitanja i obrazovanja Montesori društva Srbije, sačinjen je Prilagodjeni Montesori program za Montesori školicu „Zvono“, čiji je osnivač Nevladina Fondacija „Ćano Koprivica“, Nikšić. Montesori program započet je na osnovu Sporazuma o saradnji, od 05.01.2013. godine, između Montesori društva Srbije, Montesori edukatora i Montesori instruktora Eržebet Bedrosin i između Nevladine Fondacije „Ćano Koprivica“, Nikšić.